Het is tijd voor een beroepscode voor commissarissen

04 March 2009, door Mijntje Lückerath - Rovers

Wat is precies de taak van een commissaris en hoe moet een commissaris functioneren? Dat vind ik in deze tijden waarin de vraag naar goed toezicht steeds groter en urgenter wordt zeer relevante vragen.

Ons Nationale Commissarissen Onderzoek 2008, op donderdag 15 januari gepresenteerd op de Nationale Dag van Commissarissen en Toezichthouders, maakt duidelijk dat commissarissen zelf verder willen professionaliseren en veranderen. Samen met collega-onderzoeker professor Auke de Bos kon ik naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek in ieder geval concluderen dat een beroepscode met principes en regels met betrekking tot de uitoefening van het beroep ‘commissaris’ zeer gewenst is.

Het Nationale Commissarissen Onderzoek van de Erasmus Universiteit, met medewerking van het Nederlands Kenniscentrum voor Commissarissen, wordt jaarlijks herhaald. Het onderzoekt kenmerken, opvattingen en werkwijzen van commissarissen en geeft zo steeds meer inzicht in de veranderende rol van de commissaris. Het laat zien dat er wezenlijke verschillen bestaan in de opvattingen van commissarissen bij verschillende soorten organisaties over bijvoorbeeld de optimale samenstelling van de Raad van Commissarissen (RvC), maar ook dat er overeenstemming is over onderwerpen als onafhankelijkheid en zelfevaluatie.

Aan het onderzoek in 2008 hebben 417 commissarissen bij beursondernemingen, niet-beursondernemingen, familiebedrijven, zorginstellingen en woningbouwcorporaties meegedaan. Het onderzoek richtte zich afgelopen jaar vooral op de samenstelling van de RvC, de relevante stakeholders en de zelfevaluatie van de RvC.

De belangrijkste resultaten van het onderzoek zijn:
• De gemiddelde commissaris is nog een ‘old-boy’ (80% is man, gemiddelde leeftijd is 59 jaar oud en 72% is academisch opgeleid). Maar de commissarissen geven zelf aan te willen veranderen en wensen een meer diverse samenstelling voor wat betreft geslacht (61%), leeftijd (65%) en opleiding (48%).
• Het takenpakket van de commissaris is toegenomen (89% is het daarmee eens), evenals de aansprakelijkheid (84% is het daarmee eens). De commissaris realiseert zich ook duidelijk zijn taak ten opzichte van alle relevante stakeholders, en wenst ook toezicht te houden voor werknemers (72%), maar ook voor klanten (60%) en de maatschappij als geheel (65%).

Een van de opvallende resultaten uit het onderzoek is dat slechts in 65% van de gevallen evaluaties met de gehele raad plaatsvinden. En slechts in 17% van de gevallen gebeurt dit op individuele basis. Daarbij komt dat 34% overtuigd is dat er consequenties verbonden worden aan slecht functioneren (60% acht het waarschijnlijk maar weet het niet zeker) en dat deze consequenties bij slechts 17% schriftelijk zijn vastgelegd. Maar voor 66% zijn de consequenties ongeschreven regels.

De conclusie is dus wel gerechtvaardigd dat de verdere professionalisering van de commissaris nog meer vorm moet gaan krijgen. De eisen aan een commissaris voldoen aan de criteria van een ‘vrij beroep’ en hierbij hoort een beroepscode, die ondermeer zorgdraagt voor profielschets, evaluaties en ‘consequence’ management.

Wie meer over dit onderwerp wil lezen: het gehele onderzoeksrapport is te bestellen op www.toezichtencompliance.nl/publicaties. En zie ook het interview in Q magazine.